11. Therapietrouw

Hoe belangrijk is therapietrouw?

a hand drawing a blood sample tubeHet is zeer belangrijk dat je de medicatie regelmatig inneemt, exact zoals die voorgeschreven is. Indien je enkele doseringen mist of op onregelmatige tijdstippen inneemt (bijvoorbeeld eerst ’s morgens vroeg en de volgende dag ’s avonds laat), is het risico groot dat het virus ‘resistent’ wordt of niet langer zal reageren op de behandeling. Vervolgens is er een kans dat de virusconcentraties verhogen, wat de kans op complicaties (zoals cirrose of kanker) vergroot.

Therapietrouw

Artsen noemen het trouw innemen van de voorgeschreven behandeling therapietrouw. Via berekeningen kan achterhaald worden hoeveel doseringen werden gemist. Indien je elke dosering precies zoals voorgeschreven inneemt, ben je 100 % therapietrouw, maar indien je elke tweede dosering overslaat, ben je maar 50 % therapietrouw.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft verklaard dat slechte therapietrouw in langdurige therapieën ernstige afbreuk doet aan de effectiviteit van de behandeling en kan bijdragen tot het ontstaan van resistentie. Er moet dus gestreefd worden naar een grote therapietrouw.
De therapietrouw bij mensen met hepatitis B is in het algemeen redelijk positief. Een recente studie bij meer dan 11.000 patiënten die NA’s (nucleoside-analogen) innamen, heeft bijvoorbeeld aangetoond dat patiënten gemiddeld 87 % therapietrouw waren (d.w.z. dat ze erin slaagden om gemiddeld 87 % van hun doseringen zoals voorgeschreven in te nemen).

Persistentie

Persistentie is een andere belangrijke term die aangeeft hoelang je met een behandeling doorzet. Dit is vooral belangrijk om het hepatitis B-virus onder controle te houden. De bovengenoemde studie heeft ook uitgewezen dat de persistentie na één jaar 81 % bedraagt, dat betekent dat 81 % van de patiënten in staat waren hun NA-medicatie voor chronische hepatitis B één jaar lang stipt in te nemen.

Eindpunt

Het eindpunt is het sluitstuk van een behandeling. In het geval van hepatitis B is bijvoorbeeld seroconversie een eindpunt.

Wat bij resistentie-ontwikkeling?

De aanbevolen omvang en duur van de dosering bij elk antiviraal medicijn is (na uitgebreide klinische proeven) nauwkeurig vastgelegd om het maximale effect op het virus te hebben en om resistentie-ontwikkeling te voorkomen. Bij de aanbevolen doseringen wordt een sterke uitwerking in het lichaam onderhouden en wordt ervoor gezorgd dat het gehalte aan virale replicatie erg laag blijft, zodat het onwaarschijnlijk is dat zich resistentie ontwikkelt. Als daarentegen de hoeveelheid van de medicijnen laag is en geen sterke uitwerking heeft, blijft het virus zich in snel tempo reproduceren en kan zo het risico op resistentie verhogen.

Indien doseringen gemist worden, bijvoorbeeld door een slechte therapietrouw, zal de omvang van de antivirale medicijnen in je lichaam niet optimaal zijn (minder dan de ideale hoeveelheid die nodig is voor het beste effect tegen het virus). Onvoldoende effect van de medicatie kan leiden tot een hoog risico op resistentie. Hoewel de omvang van het virus kan onderdrukt worden, zijn er virussen die volharden en zich blijven repliceren (zie illustratie).

Mutaties van het virus die resistent zijn tegen de antivirale medicijnen, zijn nu bevoordeeld om zich te vermenigvuldigen. Eens deze resistente vormen zich verspreiden zullen toekomstige behandelingen mogelijk minder goed werken. Omdat de ontwikkeling van resistentie verschillend is afhankelijk van de NA’s, kan je arts voorstellen om over te schakelen op een ander medicijn, een combinatie met een tweede medicijn toe te passen of een nieuwe combinatie uit te proberen. Het behandelen van een resistent virus is niet eenvoudig en de ontwikkeling van resistentie beperkt de mogelijkheid van toekomstige behandelingen en heeft invloed op het eindpunt van de behandeling. 

b_11_resistentie

Bijschrift illustratie: Een niet-optimale hoeveelheid aan medicijnen verhoogt het risico op resistentie.

Gevolgen bij de resistentie-ontwikkeling

De ontwikkeling van resistentie voor antivirale medicatie heeft een negatieve invloed op de therapie voor patiënten met chronische hepatitis B. De ontwikkeling van resistentie kan leiden tot een virologische doorbraak (de virusbelasting stijgt naar een hoger niveau), gevolgd door een verhoging van de hoeveelheid ALAT en de progressie van leverziekte, waaronder hepatische decompensatie (leverfalen) en de ontwikkeling van hepatocellulair carcinoom (leverkanker). Bovendien kunnen resistente varianten gearchiveerd worden, en die kunnen het aantal toekomstige behandelingen aanzienlijk beperken.

Welke factoren kunnen invloed hebben op therapietrouw en persistentie?

bell clockEr zijn vele redenen waarom mensen er niet in slagen hun medicatie als voorgeschreven in te nemen. Het begrijpen van deze redenen kan je helpen om je eigen therapietrouw te verbeteren.

Factoren die mogelijk invloed hebben op therapietrouw en persistentie:

Complexe medicatieregimes

  • frequente doseringen (het is makkelijk een dosering te vergeten),
  • een aantal verschillende medicijnen (het is makkelijk een medicijn te vergeten of verward te raken over welk medicijn ingenomen moet worden),
  • een groot aantal pillen (het is makkelijk om een van deze pillen te vergeten),
  • nadenken over welk medicijn met welk voedsel/maaltijd moet worden ingenomen,
  • langdurige behandelingen,
  • bijwerkingen (als een medicijn je onwel maakt ben je minder geneigd het in te nemen),
  • medicijngerelateerd toezicht kan voor een extra last zorgen in de levensstijl van de patiënt.

Psychosociale redenen

  • de leeftijd van een persoon kan invloed hebben, de kans dat medicatie niet op regelmatige basis wordt ingenomen is groter bij jongeren en ouderen,
  • sociale steun: mensen die geïsoleerd leven, psychisch of sociaal kwetsbaar zijn en niet volledig gesteund worden, zullen waarschijnlijk minder therapietrouw zijn,
  • stigmatisering: indien je je gestigmatiseerd voelt of je zorgen maakt over de houding van mensen ten opzichte van het feit dat je chronische hepatitis B hebt, kan je een negatievere houding ontwikkelen tegenover het innemen van medicatie,
  • organisatorische problemen,
  • routineveranderingen kunnen het vaste patroon van medicatie-inname verstoren (zoals veranderingen in ploegendienst of veelvuldig reizen),
  • een druk werkschema.

Arts-patiëntrelatie

  • een goede relatie helpt patiënten hun medicatie te begrijpen en een manier te zoeken om ze trouw in te nemen, een slechte relatie kan voor het tegengestelde effect zorgen,
  • taal- en culturele barrières,
  • de perceptie (beleving) van de patiënten van de ernst van hun ziekte of de doeltreffendheid van hun medicatie. Indien iemand denkt dat zijn ziekte niet ernstig is, of dat het medicijn niet echt werkt, is die persoon minder geneigd om de medicatie ernstig en systematisch in te nemen.

Vaak zijn meerdere van deze factoren relevant.

Wat kan je doen om je therapietrouw en persistentie te verbeteren?

Organizer Pill

  • Leer over chronische hepatitis B en tracht je kennis over de ziekte te vergroten. Dit zal je helpen de voordelen van de behandeling te begrijpen en het belang van de correcte inname van medicatie te doen inzien.
  • Vind manieren om het innemen van medicijnen in je dagelijkse routine in te passen, zoals het bijhouden van dagboeken of tabellen, alarmmeldingen op je mobiele telefoon, doosjes die een vastgelegde dagelijkse dosis leveren.
  • Zorg ervoor dat iemand anders in de familie weet wat je wanneer moet innemen en je daaraan kan herinneren.
  • Leer over de bijwerkingen, wat je kan verwachten en hoe je ermee kan omgaan. Dit zal je helpen de drang te verminderen om te stoppen met de behandeling als je problemen hebt.
  • Werk aan de relatie met je professionele zorgteam, dit zal je helpen indien je problemen krijgt met je medicatie. Zorg ervoor dat je geen ziekenhuisafspraken mist. Hou een lijst bij met contactgegevens.
  • Raak niet in paniek als je een dosis hebt gemist, zorg ervoor dat je weet wat je moet doen of met wie je daarover kan praten.

De inhoud is gebaseerd op de informatie van het interactief programma Path B dat door Bristol-Myers Squibb werd ontwikkeld. Zie http://www.hepatitisinfo.org/managing-living/path-b/.