10. Start therapie

Is een behandeling altijd nodig?

Niet elke patiënt met chronische hepatitis B moet worden behandeld. Aan de hand van een aantal factoren en onderzoeken weegt de arts (eventueel samen met de patiënt) af of een behandeling nodig is. 

Wat zijn de neveneffecten van de behandeling op korte en lange termijn?

medical ampulesDe meeste neveneffecten zijn weinig uitgesproken en kunnen onder controle gehouden worden met eenvoudige middelen, maar sommige kunnen ernstiger of hardnekkiger blijken. Als de neveneffecten zeer ernstig zijn, kan de dosis verminderd of de behandeling gestopt worden.

Regelmatige check-ups zijn belangrijk, om te controleren of de behandeling werkt en om alert te blijven voor eventuele bijwerkingen. Het type en de frequentie van de neveneffecten variëren naargelang van het medicijn. Als je vanwege de bijwerkingen wil stoppen met de behandeling, praat je best eerst met je arts. Ermee stoppen en dan opnieuw starten vergroot de kans om de resultaten van de behandeling te vertroebelen. Als je eenmaal begint met NA’s heb je ze nodig, tot je arts je adviseert ermee te stoppen.

Neveneffecten van interferonen

De neveneffecten van interferonen zijn veelvuldig. De meest voorkomende:

  • griepachtige symptomen: vermoeidheid, spierpijn, koorts, koude rillingen en verminderde eetlust,
  • misselijkheid,
  • diarree,
  • hoesten en kortademigheid,
  • vermoeidheid,
  • prikkelbaarheid en stemmingswisselingen.

Bespreek met je dokter hoe je de neveneffecten kunt beperken.

Neveneffecten van nucleoside/nucleotide analogen (NA’s of NUC’s)

De meeste mensen nemen nucleoside/nucleotide analogen zonder veel last van bijwerkingen. Het type en de frequentie van de bijwerkingen hangt af van welke NA ze innemen. De meest voorkomende bijwerkingen van NA’s:

  • misselijkheid, braken en verminderde eetlust,
  • diarree en buikpijn,
  • winderigheid,
  • slapeloosheid,
  • allergische reacties,
  • vermoeidheid of zwakte,
  • hoofdpijn.

Hoe kan de behandeling je levensstijl beïnvloeden?

De impact op je levensstijl zal afhangen van welke behandeling je krijgt. De behandeling met interferon vereist frequente injecties (eens of drie keer per week). Daarnaast kunnen de bijwerkingen van interferon soms ernstig zijn.  De behandeling met NA’s omvat meestal een tablet per dag gedurende een langere periode, vaak vele jaren. De neveneffecten zijn meestal milder dan bij interferon. Enkele NA’s vereisen een regelmatige controle van de nieren. Als je het risico op progressieve schade aan je lever wil beperken, is het belangrijk om gezond te blijven en dingen te vermijden die je behandeling kunnen storen. Voldoende rust, een goede nachtrust, een gezonde en evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging en medicijnen helpen je lichaam de infectie te bestrijden en de onaangename neveneffecten te beperken. Sigaretten en alcohol zouden best ook zoveel mogelijk achterwege blijven, omdat die de lever verder kunnen beschadigen.

Sommigen ondervinden dat de bijwerkingen van geneesmiddelen hun normale dagelijkse routine aanzienlijk kunnen verstoren. In ernstige vorm zijn ze niet meer in staat om hun normale werk te doen. Dit komt veel vaker voor bij interferon. Praat met je arts als je last hebt van bijwerkingen, omdat er andere behandelingen bestaan (zoals medicijnen tegen misselijkheid) die je kunnen helpen. Regelmatige controles kunnen je routine verstoren, maar ze zijn essentieel om je zo gezond mogelijk te houden, en zijn dus de verstoring meer dan waard.

Kan je nog op vakantie gaan?

Je kan inderdaad op vakantie gaan als je in behandeling bent voor hepatitis B, maar je neemt best een aantal maatregelen voor je vertrekt.  Neem zeker altijd genoeg medicatie mee, zodat je nooit een dosis mist (als je de behandeling stopzet, zelfs als het voor heel even is, verhoogt de kans op resistentie). Neem altijd een aantal extra medicijnen mee in geval van problemen of vertragingen. Je neemt best ook alle medicijnen en eenvoudige remedies mee die je nodig hebt om de behandeling beter te verdragen.

  • Interferonen moet je in een koeltas op de juiste temperatuur houden.
  • Als je het vliegtuig neemt, moet je je medicijnen steeds dichtbij je houden. Dit is niet alleen een goed idee voor je veiligheid (in het geval dat je bagage verloren geraakt), maar ook omdat het ruim van een vliegtuig tijdens de vlucht heel koud kan worden, en je medicatie zelfs kan bevriezen.
  • Verwittig al bij het inchecken voor een vlucht het personeel dat je injecteerbare medicijnen meeneemt. Vraag een medisch attest aan je dokter, waarin hij/zij verklaart dat deze injecties noodzakelijk zijn. Wegens veiligheidsregels betreffende naalden en vloeistoffen aan boord kan je immers problemen krijgen bij het doorlichten van je bagage.
  • Zoek vooraf op hoe je op je vakantieadres medische hulp kan krijgen: noteer noodnummers, telefoonnummers en adressen van een dokter of een ziekenhuis. Je reisagent kan je hierbij helpen.
  • Praat met je arts over alle vaccinaties die je nodig zou kunnen hebben. Het is onwaarschijnlijk dat de vaccinaties de behandeling zullen storen, maar zorg ervoor dat je arts weet dat je behandeld wordt voor hepatitis B. Voor sommige landen is het aangeraden om immuun te zijn voor hepatitis A. Laat je testen en eventueel vaccineren.
  • Let op de kwaliteit van het drinkwater en vermijd ziektes die door voedsel overgedragen worden, zoals maag-darmontstekingen. Vermijd alcohol zoveel mogelijk.

Beïnvloeden sigaretten/alcohol/drugs je behandeling?

Bottle filling the glass of wine - splash of delicious flavor.Alcohol is giftig voor je levercellen. Als je een behandeling voor hepatitis B ondergaat, is je lever al aanzienlijk beschadigd, en alcohol zal hem alleen maar verder beschadigen. Alcohol kan ook de medicatie verstoren, zo de effectiviteit van de behandeling verminderen en mogelijk tot een hogere virusbelasting leiden.  Sigaretten en andere drugs kunnen je gezondheid ook schaden, en zullen je immuunsysteem niet optimaal in staat stellen om het virus tegen te gaan. Zowel roken als hepatitis B kunnen leverkanker veroorzaken, maar samen hebben ze een nog krachtiger effect. Praat met je arts als je hulp wil om te stoppen. Je hebt tot vier keer meer kans om succesvol te stoppen als je een programma volgt. Heb je hulp nodig om van drugs af te raken, raadpleeg dan je arts of neem contact op met de lokale behandelingscentra. Meer info op www.druglijn.be.

Mag je eender wat eten?

Normaal gezien moet je geen speciaal dieet volgen als je voor hepatitis B behandeld wordt. Maar hou enkele dingen in het achterhoofd.

  • Een gezond en gebalanceerd dieet met alle voedingsstoffen die je nodig hebt, zal je immuunsysteem in de beste staat houden om het virus tegen te gaan, en problemen als cirrose te vermijden.
  • Vermijd alcohol, hij is giftig voor de lever.
  • Vermijd gewichtsverlies in een korte tijd, omdat dit de lever onder druk kan zetten. Een neveneffect van een aantal medicijnen tegen hepatitis B is dat je je eetlust verliest. Dit kan ervoor zorgen dat je niet genoeg voeding binnenkrijgt en daardoor zwakker wordt, waardoor je je ook minder goed begint te voelen. Zo beland je mogelijk een vicieuze cirkel, omdat die effecten je eetlust verder kunnen beïnvloeden. Probeer regelmatig te eten, als het kan vaker kleinere maaltijden dan minder vaak grotere maaltijden. Als je zoveel last hebt van misselijkheid dat ze je eetlust beïnvloedt, praat je best met je dokter, omdat er medicijnen bestaan die hiertegen helpen. De eetlust wordt ook verbeterd door regelmatig te bewegen, zelfs als je gewoon even gaat wandelen.
  • Als je lever ernstiger beschadigd is, bijvoorbeeld door cirrose, volg je best bepaalde richtlijnen, zoals meer proteïnen of calorieën innemen.

Welke bloedtesten worden gebruikt om een hepatitis B-therapie op te volgen?

Deze testen zijn eenvoudig (er zijn enkel bloedstalen nodig) en worden dus het meest gebruikt.

Test Beschrijving Gebruik
Hepatitis B oppervlakte-antigeen (HBsAg) Een proteïne dat aanwezig is aan de oppervlakte van het virus. Het wordt teruggevonden in het bloed bij zowel acute als chronische HBV-infecties. Het verlies van HBsAg is een indicator om de behandeling stop te zetten.
Hepatitis B oppervlakte- antilichamen (anti-HBs) Antilichamen die aangemaakt worden als reactie op het HBV oppervlakte-antigeen; niveaus in het bloed stijgen tijdens de herstelperiode. Het voorkomen van anti-HBsAg-antilichamen is een gunstig resultaat, want het geeft de vermindering van de chronische infectie en de effectieve controle van het virus aan.
Hepatitis B e-antigeen (HBeAg) Proteïne die aangemaakt wordt door actief het hepatitis B-virus te herhalen (bij acute en chronische infectie). Het e-antigeen komt voor in het bloed wanneer het HBV-virus actief herhaald wordt.Wordt vaak gebruikt als teken om het ziektetype te diagnosticeren (HBeAg-positief of HBeAg-negatief).Het kan ook gebruikt worden om de effectiviteit van de behandeling te meten.
Antilichaam voor het hepatitis B e-antigeen (HBeAg-antilichaam, ook geschreven als HBeAb) Antilichaam dat gemaakt wordt als reactie op het hepatitis B e-antigeen. Het wordt gebruikt als een teken om de HBeAg-negatieve ziekte te diagnosticeren.Bij een chronische hepatitis B eAg-positieve ziekte kan anti-HBe gebruikt worden om de infectie en de behandeling op te volgen.Als HBeAg verloren is en antilichamen van HBeAg opduiken, duidt dit op HBeAg-seroconversie.
Hepatitis B DNA (HBV DNA) Spoort het genetische, virale hepatitis B-materiaal op, d.w.z. dat het de virale belasting meet. Het is een indicator om de effectiviteit of weerstand van de behandeling te kunnen beoordelen. Belangrijk in het nemen van een beslissing over het beginnen van antivirale therapie bij patiënten met chronische HBV-infecties.
Testen van de leverfunctie zoals ALAT Meet enzymen en andere chemicaliën die de lever aanmaakt. Niveaus die hoger zijn dan normaal duiden op ontstekingen of andere actieve schade aan de lever. Wordt gebruikt om de effecten van de behandeling op te volgen.
Alfafoetoproteïne (AFP) AFP is een natuurlijk proteïne dat op leverkanker kan wijzen. Het niveau van AFP kan gemeten worden voor het mogelijke risico op hepatocellulair carcinoma of leverkanker.

Andere testen zijn: HB core-antigeen (HbcAg), fibroscan en een echografie van de lever. Je dokter kan vragen naar meer testen die direct of indirect betrekking hebben op chronische hepatitis B of andere bijkomende ziektes.

Hoelang zal de behandeling duren?

Home nurse showing a pills bottle to her patient at homeDe behandeling voor hepatitis B kan een kortere of een langere tijd in beslag nemen. Interferon kan ingenomen worden gedurende 24 tot 48 weken. De behandeling is vooral geschikt voor HBeAg-positieve patiënten die veel kans maken om over te schakelen op HBe. De behandeling kan ook goed zijn voor mensen die negatief testen op HBeAg en die een grote kans maken op een blijvende respons nadat ze de behandeling stopzetten. NA’s worden voor een bepaalde korte of langere tijd gegeven, en dit is mede afhankelijk van de bijzonderheden van je ziekte. De behandeling is nodig voor een kortere periode als HBeAg-positieve patiënten overschakelen naar HBe terwijl ze behandeld worden. Maar het kan ook moeilijk zijn om de duur van de behandeling te voorspellen, omdat die afhangt van wanneer de schakel naar HBe juist voorkomt. De behandeling kan stopgezet worden nadat de patiënt al 24 tot 48 weken HBe-positief is. Patiënten die niet overschakelen naar HBe en HBeAg-negatieve patiënten hebben een behandeling op langere termijn met NA’s nodig. Deze patiënten zouden een blijvend onopspoorbaar DNA-niveau van HBV moeten hebben.

Als je op advies van de dokter de behandeling met NA’s zonder het gewenste resultaat stopzet, dan kan het dat het virus je lichaam nooit zal verlaten, weer groter in aantal zal worden, of kan de virusbelasting in je lichaam verhogen. Als je de behandeling onderbreekt, al is het maar voor even, dan kan het virus resistent worden, en kan de kans op een gunstig resultaat verlagen. Het HBV DNA-niveau zou moeten worden teruggedrongen tot het ondetecteerbare. Als je de behandeling goed naleeft, met andere woorden als je de medicijnen inneemt zoals voorgeschreven, en de behandeling doorzet op lange termijn, zal je de best mogelijke resultaten verkrijgen, en de grootste kans op complicaties van hepatitis B voorkomen.

Maakt het uit als je een dosis niet inneemt?

Het doseringsschema is nauwgezet opgemaakt om een maximaal effect te hebben. Als je een dosis niet inneemt, en vooral als dat vaak gebeurt, dan kan je ziekte minder controleerbaar worden en een gunstig resultaat in het gedrang komen. Als je de behandeling goed naleeft en je doorzettingsvermogen toont (als je de medicijnen de hele therapie lang inneemt zoals voorgeschreven en zonder gemiste doses), heb je de beste kans om de infectie te overwinnen, en dus het risico op complicaties te minimaliseren.

Mag je twee dosissen na elkaar innemen?

Als je een dosis mist, moet je die zo snel mogelijk innemen en de rest van het schema weer nauwgezet volgen. Als de volgende dosering nabij is, moet je de gemiste dosis gewoon laten. Neem nooit een dubbele dosis in om een gemiste dosis goed te maken. Probeer het schema altijd zo nauwgezet mogelijk te volgen. Licht je dokter altijd in als je een dosis mist. Als je niet goed meer weet wat je al ingenomen hebt, praat dan met je apotheker over een kalender of agenda of andere middelen die je hierbij kunnen helpen.

Maakt het uit op welke tijdstip je je medicatie inneemt?

Je neemt de medicatie best in zoals je dokter ze voorgeschreven heeft. Het doseringsschema is nauwgezet opgemaakt om een maximaal effect te bereiken. Het belangrijkste is niet op welk tijdstip je ze inneemt, maar dat je ze met regelmaat inneemt, met een gelijke tijd tussen de doseringen. Neem je schema met je apotheker door als je je zorgen maakt.

Hoe weet je of de behandeling aanslaat?

Om te controleren of de medicatie werkt worden vier verschillende testen gebruikt:

  • HBV DNA of virale belasting
    Het doel van de behandeling is de activiteit van het virus te beperken, de progressieve beschadiging van de lever te voorkomen en het ontstaan van complicaties zoals cirrose en leverfalen te voorkomen. Deze complicaties zijn rechtstreeks verbonden met de hoeveelheid virus in het lichaam, dus het doel van de behandeling is de virale belasting te verlagen tot een niveau dat zelfs met gevoelige technieken niet meer opspoorbaar is en het op dat niveau te houden. Om te bekijken of de behandeling aanslaat, zal de dokter tijdens de behandeling de hoeveelheid virale belasting geregeld meten.
  • ALAT leverfunctie
    Omdat het doel van de behandeling is de schade aan de lever te stoppen of te verkleinen, is het nuttig om te kijken hoe de lever werkt. Je dokter zal voornamelijk willen meten welke de niveaus van de twee leverenzymen (proteïnes aangemaakt door de levercellen) zijn, die ALAT (alanine aminotransferase) en ASAT (aspartaat-aminotransferase) genoemd worden.
  • hepatitis B E-antigeen (HBeAg) bij HBeAg-positieve patiënten en
  • hepatitis B S-antigeen (HBsAg)
    Een indicator van de prognose (hoe goed iemand het zal doen tijdens de behandeling) is of het hepatitis B type E-antigeen (HBeAg), een deel van het virus, verdwijnt uit het bloed. Tegelijk kunnen ze beginnen antilichaampjes aan te maken tegen HBeAg of anti-HBe.
    Deze zogenaamde HBeAg-seroconversie is een belangrijke mijlpaal in de behandeling van patiënten met chronische hepatitis B (CHB) eAg-positieve ziekte. Hoewel we het niet kunnen zien als een genezing, maar eerder als een indicator van een gedeeltelijke vermindering van de ziekte, toont HBeAg-seroconversie een goede prognose aan en wordt geassocieerd met de ALAT-niveaus die weer normaal worden en lagere niveaus van HBV DNA. Dit kan op lange termijn leiden tot HBsAg-klaring, een vermindering van aan hepatitis gerelateerde complicaties en een verbeterde overlevingskans.
    Andere belangrijke indicatoren (zowel bij HBeAg-positieve als HBeAg-negatieve ziektes) zijn HBeAg-verlies (klaring van HBsAg) en HBsAg-seroconversie (verdwijnen van de HBsAg en voorkomen van HBs-antilichamen). Dit zijn gunstige resultaten omdat ze een vermindering van de chronische infectie en een effectieve controle van het virus aangeven.
    Soms wordt ook een vijfde test gebruikt: een leverhistologie van een biopsie of een fibroscan.

Waarom is je behandeling gestopt met werken?

Er zijn verschillende redenen waarom de werking van de medicijnen kan stoppen.

Bij sommige medicatie is resistentie een groter probleem dan bij andere. Resistentie is bijvoorbeeld geen probleem bij een behandeling met interferon, maar kan aanzienlijk zijn bij sommige nucleoside/nucleotide-analogen (NA’s of NUC’s).

De oorzaak zou kunnen zijn dat je je medicatie bent vergeten in te nemen. Indien je NA’s of NUC’s inneemt kan het virus resistent worden. Resistentie treedt op door een genetische mutatie in het virale DNA die ervoor zorgt dat de effecten van de medicatie overwonnen worden. Resistentie voor medicatie is een groot probleem bij hepatitis B en wetenschappers werken er voortdurend aan om ze beter te begrijpen en oplossingen te vinden.

Wat moet je doen als je behandeling stopt met werken?

Wanneer je behandeling stopt met werken, bespreek je de andere opties best met je arts. Zo is het bijvoorbeeld een gebruikelijke strategie om over te schakelen naar een andere therapie of een tweede NA- of NUC-medicijn in een nieuwe combinatie toe te voegen.

Wat als je niet voor een behandeling in aanmerking komt?

Doctor talkingIndien je arts je heeft aangeraden om geen behandeling te starten, is dat wellicht omdat je hepatitis B-virus zich in een fase bevindt waarin het zich niet snel lijkt te reproduceren of geen leverschade lijkt te veroorzaken. Het is zeer belangrijk dat je bloed regelmatig gecontroleerd wordt om te kijken naar tekenen van verandering in het virus of in de gezondheid van je lever. Indien er snel veranderingen optreden, is de kans groot dat de infectie met een behandeling onder controle kan worden gehouden.

Met wie kan je praten indien je je zorgen maak over je behandeling?

Je partner of je familie kan je helpen met algemene zorgen, maar de beste persoon om je te helpen is je specialist of een van de verpleegkundigen die kennis hebben van je ziekte. Wellicht heb je een telefoonnummer gekregen waarop je terecht kan. Is dit niet het geval, dan kan je overleggen met je huisarts die je eventueel kan helpen met medische problemen of je sneller kan doorverwijzen naar het ziekenhuis. Apothekers zijn meestal zeer bereid je te helpen met specifieke problemen betreffende medicatie.


De inhoud is gebaseerd op de informatie van het interactief programma Path B dat door Bristol-Myers Squibb werd ontwikkeld. Zie http://www.hepatitisinfo.org/managing-living/path-b/